به گزارش مطلع الفجر، «اقتصاد مقاومتی یعنی آن اقتصادی که مقاوم است با تحریکات جهانی، با تکانه های جهانی، با سیاست های آمریکا و غیر آمریکا زیرورو نمی شود اقتصادی است متکی به مردم»، (مقام معظم رهبری ۹۳/۱/۱ حرم مطهر رضوی)
اقتصاد مقاومتی که موضوع این نوشتار است و در سال ۱۳۹۰ به عنوان راهبرد و گفتمان اصلی مسیر پیشرفت کشور مطرح شده، برای اولین بار در سال ۱۳۸۹ به طور صریح و آشکار و در سال های قبل از آن به صورت غیر مستقیم در قالب مقاومت و پایداری ملت انقلابی و نظام جمهوری اسلامی ایران در عرصه های نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به عنوان تنها راهکار مقابله با توطئه های گوناگون دشمن از سوی رهبر معظم انقلاب مطرح شده است.
این اصطلاح ابداع ایشان بوده و هیچ سابقه ای در نظریه ها، کتب علمی و فرهنگ نامه های اقتصادی – سیاسی ندارد.
آقای بودی یانا معاون رئیس جمهور اندونزی که برای شرکت در اجلاس جنبش غیر متعهدها به ایران سفر کرده بود، پس از ملاقات و گفتگو با رهبر معظم انقلاب، با اشاره به تخصص خود در زمینه اقتصاد، خطاب به ایشان می گوید: من دیدگاه های جنابعالی را در خصوص اقتصاد مقاومتی مطالعه کرده ام و این دیدگاه بسیار جالب و جدید است.
تحقق اقتصاد مقاومتی نیازمند بستر سازی در عرصه های خودباوری و توانایی فکری و عملی، تولید ملی، کار و تلاش مفید، تامین منابع انسانی و مالی، سیاست گذاری، برنامه ریزی و کار آفرینی و مانند آن است تا همه نیاز های جامعه فراتر از تقاضا تولید و عرضه شود، بی آن که تحت تاثیر هرگونه فشار جوامع سلطه گر استکباری قرار گیرد و از پویایی و شکوفایی بازماند.
با وقوع انقلاب اسلامی که یکی از اهداف و اصلی ترین محور آن استقلال ملی در همه ابعاد بر پایه ایدوئولوژی اسلامی بود یعنی بر محور توحید، لذا سعی شد در همه زمینه ها این استقلال به واقعیت برسد از قبیل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و… ولی در زمینه اقتصادی متاسفانه این امر به دلایل زیر و با توجه به شعار «نه شرقی و نه غربی جمهوری اسلامی» و لزوم توجه به این بسیار مهم و حیاتی محقق نشد.دلایل عدم تحقق استقلال اقتصادی
- وابستگی شدید اقتصادی قبل از انقلاب:به علت میراث رژیم پهلوی یعنی وابستگی اقتصادی به نفت که بر اساس فایده و سود دولت استعماری آمریکا طراحی شده بود تا ایران صرفا یک تولید کننده نفت آن هم نه با تکیه بر توان ملی بلکه دانش وارداتی، که حتی عمال آن نیز خارجی بودند باقی بماند و درآمدهای حاصل از فروش نفت نیز در بانک ها و موسسات غربی انباشته می شد و یا صرف خرید تجهیزات نظامی یا کالاهای تولیدی غربی می شد و هیچ کمکی به تامین زیر ساخت ها و تقویت بنیه اقتصادی کشور در جهت خود کفایی نمی شد.
- جنگ تحمیلی و تحریم:روبرو شدن انقلاب نوپای ایران با بحران های سیاسی و امنیتی، گروهک ها، ترورها و منافقین و در سال ۱۳۵۹ شروع جنگ تحمیلی هشت ساله که خسارات زیادی به کشور وارد ساخت بعد از انقلاب و هدایت های امام راحل(ره) جهت رشد و نمو اقتصاد اسلامی و با این شعار مقدس که ما می توانیم سعی شد در اقتصاد نیز مستقل شویم ولی با بروز مشکلات بر سر راه کشور مثل جنگ هشت ساله، تحریم ها و موانع غربی ها،
- عدم باور به تحقق استقلال اقتصادی:نداشتن تئوریسین اقتصاد اسلامی که مبنا و اساس و زیر بنای استقلال اقتصادی جمهوری اسلامی بود جهت اجرایی کردن آن و از طرف دیگر بر سر کار آمدن کسانی که عمدتا تحصیل کرده مکاتب اقتصادی غربی بودند که باعث شد عملا در تحقق این آرمان بزرگ و محوری دچار مشکل شویم و دشمن در همه مراحل انقلاب از این حربه استفاده کند و زنگ خطرها در طول این ۳۷ سال باعث نشد که مسئولین اقدامات جدی و اساسی برای رهایی اقتصاد از چنگال تحریم ها بنمایندو همواره با این سخن که اقتصاد را نمی شود منزوی کرد و یا بدون تعامل با جامعه جهانی نمی شود چرخ اقتصاد را در شرایط کنونی جهانی بر روی دنده پیشرفت و توسعه انداخت از اقدام در این زمینه خودداری نموده اند.
- مردمی سازی اقتصاد:یکی از ویژگی ها و مختصات اصلی و استثنایی انقلاب ما مردمی بودن آن است. این ویژگی که از همان روزهای آغازین انقلاب به صورت صد درصدی همزاد و همراه انقلاب بوده است، کارآمدی و نقش بی بدیل خود را در حضور گسترده مردم در عرصه هایی همچون: دفاع مقدس، مقابله با گروهک های مسلح و ضد انقلاب، مقابله با تحریم سی ساله اقتصادی، جنگ نرم، عرصه سازندگی و سایر عرصه ها به نمایش گذاشته است. مهمترین رکن اقتصاد مقاومتی مردم هستند که باید با نگاه ملی و سرمایه ای و با روحیه خودباوری و ایمان به اینکه می شود با تکیه به خداوند و مردم کشور که هزینه های بسیار سنگین تری مانند جوانان برومند خود را جهت اعتلای این نظام داده اند چرخ اقتصاد را بدون اینکه باج بدهیم بچرخانیم. مسئولین باید با اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی و مردمی سازی اقتصاد که از الزامات آن فعال سازی بخش خصوصی و تعاونی می باشد در این زمینه اقدام نمایند.
- فرهنگ سازی:فرهنگ سازی و فراهم کردن فضای اعتقادی و مذهبی جامعه برای تحمل سختی های این راه: الف) زمانی که این راهبرد از طریق جو عمومی کشور به یک مطالبه تبدیل شد(مانند انژی هسته ای) لزوما مسئولین نیز بایستی در جهت تحقق آن گام بردارند و گرنه با نه گفتن مردم در انتخابات ها مواجه می شوند. پس هنر مهم تصدی گری و وام دادن نیست بلکه فقط فرهنگ سازی در میان آحاد مردم است. ب) برجسته سازی نمونه های برتر اقتصاد مقاومتی در سطح کشور و منابع قابل پرورش و جایگزین اقتصاد نفتی. ج) ترویج فرهنگ عمومی کار و تولید به طوری که تولید مهم ترین آرمان مردم جامعه تبدیل شود آن وقت سرمایه های خردی که گاهی اوقات در بازار ارز، سکه و زمین باعث تورم و کمبود می شود به سمت تولید و تشکیل تعاونی برای رونق اقتصادی سرازیر می شود.
- اقتصاد بدون نفت:یکی از الزامات و ارکان اقتصاد مقاومتی، اقتصاد بدون نفت و جلوگیری از خام فروشی است. «ما نفت را ضایع می کنیم… خام فروشی دامی است که میراث سال های متمادی قبل از انقلاب است و متاسفانه کشور گرفتار آن شده است و باید تلاش شود که ملت ایران از این تله نجات پیدا کند.» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار کارگزاران نظام ۹۱/۵/۳)
- اقتصاد دانش بنیان:یکی از محورهای مهم رویکرد اقتصاد مقاومتی حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان است. مبنای تولید در دنیا به تولید علم و فناوری و استفاده از آن ها وابسته است. از منظر مقام معظم رهبری یکی از بهترین مظاهر و موثرترین مولفه های اقتصاد مقاومتی، شرکت های دانش بنیان اند که می توانند اقتصاد مقاومتی را پایدارتر کنند. «اگر شرکت های دانش بنیان جدی گرفته شوند و از توسعه کمی و کیفی آن ها حمایت شود، به واسطه ثروت آفرینی از طریق علم، اقتصاد کشور به شکوفایی حقیقی خواهد رسید»(بیانات در دیدار جمعی از پژوهشگران و مسئولان شرکت های دانش بنیان ۹۱/۸/۵)
- تولید ملی:اگر تولید ملی بر مدار صحیح خود قرار گیرد و کشورمان به جایگاه و منزلت واقعی خود در عرصه اقتصادی دست یابد ضمن این که اغلب مشکلات و تنگناهای موجود از جمله: تورم و گرانی، بی ثباتی والتهاب بازارمرتفع خواهد شد، سرمایه های ملی در مسیر صحیح خود قرار گرفته و از خروج فراوان ارز برای و ارادات کالاهای مختلف جلوگیری، روحیه استغناء ملت و دولتمردان، رفاه و آسایش مردم تامین، امنیت سرمایه گذاری محقق و خطرات ناشی از تضیقات اقتصادی دشمن خنثی خواهد شد . مقام معظم رهبری درسخنرانی تاریخ ۹۳/۱/۱ در حرم مطهر رضوی، تولید ملی را یکی از الزامات اساسی تحقق اقتصاد مقاومتی می دانند و به موارد زیر اشاره می کنند: ۱- حمایت مسئولان از تولید ملی ۲- توجه صاحبان سرمایه و نیروی کار به تولید ملی ۳- ترجیح فعالیت تولیدی بر فعالیت های دیگر توسط صاحبان سرمایه ۴- ترویج تولید ملی توسط مردم در همه سطوح ۵- ضرورت مصرف تولیدات داخلی توسط همه به ویژه مسئولان
- مدیریت زمان، منابع و نیروی انسانی:شاه کلید رسیدن به اقتصاد مقاومتی مدیریت وقت و زمان که در متون دینی ما نیز بر آن تاکید زیادی شده و همچنین بهره گیری درست از منابع ، معادن خدادای، موقعیت ژئوپولوتیکی در جهت تامین نیازها و پرورش و حفظ سرمایه های انسانی برای دست یابی به اقتصاد مقاومتی می باشد.
- مدیریت مصرف:از نظر کارشناسان و علمای علم اقتصاد مصرف یکی از بخش های بسیار مهم اقتصاد بوده و تبعا در سایر بخش های اقتصادی و غیر اقتصادی تاثیر شگرف دارد. متاسفانه با وجود تاکید شارع مقدس اسلام و تاکید پیشوایان و رهبران دینی در رعایت الگوی مصرف و ضرورت عقلانی مبنی بر رعایت اقتصاد، صرفه جویی و قناعت و اجتناب از اسراف، تبذیر، تجمل گرایی و لزوم سوق دادن سرمایه های جامعه اسلامی در مسیر سازندگی و تعالی کشور، شاهد تضییع و مصرف بی رویه و بیمارگونه منابع کشور توسط آحاد جامعه و دولتمردان در بخش های مختلف هستیم. «ما مردم مسرفی هستیم، ما اسراف می کنیم، اسراف در آب، اسراف در نان، اسراف در وسایل گوناگون و تنقلات، اسراف در بنزین.»(مقام معظم رهبری در خطبه های نماز عید سعید فطر ۸۶/۷/۲۱
| عناوین مصرف | سرانه ی مصرف | واحد مصرف | نسبت مصرف | |
| ایران | جهان | |||
| نان | ۱۶۰ | ۲۵ | کیلوگرم | ایران ۶ برابر جهان |
| تخم مرغ | ۸ | ۲۴ | کیلوگرم | یک سوم جهان |
| شیر | ۹۰ | ۳۰۰ | کیلوگرم | یک سوم اروپا |
| شکر | ۳۰ | ۵ | کیلوگرم | ۶ برابر جهان |
| سویا | ۵/ | ۱۰ | کیلوگرم | یک بیستم جهان |
| نوشابه | ۴۲ | ۱۰ | لیتر | ۴ برابر جهان |
| نمک | ۶ | ۳ | کیلوگرم | ۲ برابر جهان |
| میوه وسبزی | ۳۰ | ۱۲۰ | کیلوگرم | یک چهارم جهان |
| ماهی | ۷ | ۱۸ | کیلوگرم | حدود یک سوم جهان |
| دارو | ۶ | ۲ | قلم در هرنسخه | ۳ برابر جهان |
| برق | ۲۵۰۰ | ۸۰۰ | کیلو وات | ۳ برابر جهان |
| آب | ۳۰۰ | ۱۵۰ | لیتر | ۲برابر میانگین جهان |
| بنزین | ۹۰ | ۱۵ | لیتر | ۶ برابر میانگین جهان |
| گاز | ۱۷۰۰ | ۶۰۰ | مترمکعب | ۳ برابر میانگین جهان |