دیپلماسی عمومی؛ ابزار قدرت در سیاست خارجی ایران

تصویر واقع بینانه ای ازعظمت و شکوه ایران، اسلام و انقلاب اسلامی ارائه نماید. دیپلماسی عمومی این ظرفیت را برای همگان و به ویژه انقلاب اسلامی فراهم آورده است که بتواند از طریق آن مراکزعلمی و تحقیقاتی، نظریه پردازان، متفکران، مخاطبان خاص و افکار عمومی جامعه جهانی را مخاطب قراردهد؛ آنها را با واقعیتهای اسلام اصیل و ناب آشنا سازد و زمینه های کاهش توهمات ساختگی را در میان مردم جهانی به ویژه غرب پی ریزی کند. در این زمینه می توان به موارد زیر اشاره داشت:

۱- بهره گیری ازارتباطات: شاید بتوان گفت بخشی از اسلام هراسی ملتهای غربی و یا حتی دولتهای غربی ناشی از نداشتن ارتباطات عمومی، رسانه ای و فرهنگی با جهان اسلام است. از گذشته تاکنون تاحد زیادی جریان ارتباطات و اطلاعات در اختیار شبکه های انحصارخبری بوده است و غرب اغلب از دیدگاه خود به جهان اسلام و ایران نگریسته است. جمهوری اسلامی ایران می تواند از طریق انواع ارتباطات به افزایش و تعمیق ارتباطات تعاملی کمک نماید و تصاویر شکل گرفته موجود را تغییر دهد.

ارتباطات دارای ابعاد متنوعی است: الف) ارتباطات روزانه: این سطح شامل شرح شرایط داخلی و خارجی تصمیمات سیاسی برای مردم است که با هدف کسب اطلاعات بهنگام و واقعی از روند اسلام هراسی و با قابلیت پاسخ های فوری به تبلیغات طرف مقابل و با کاربرد رسانه های عمومی صورت می گیرد. ب) ارتباطات استراتژیک : در این بعد، مجموعه ای از موضوعات ساده توسعه داده می شود که با هدف کسب اطلاعات در مورد موضوع های محوری اسلام هراسی مانند مسئله حقوق بشر صورت می گیرد و با قابلیت فرصت سازی و ارائه پاسخ های دقیق و علمی ، با بهره گیری از رسانه های عمومی است. ج) گسترش روابط دامنه دار و طولانی مدت با افراد کلیدی: در این بعد، هدف دریافت اطلاعات و شناخت نسبت به دیده گاهای افراد کلیدی و افراد ذی نفوذ است که از طریق بورس های تحصیلی، معاملات، سمینارها و با دسترسی به کانال های رسانه ای صورت می گیرد.

۲-برنامه های فرهنگی، آموزشی، رسانه ای:جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با برنامه ها و تبلیغات رسانه ای غرب باید سیاستها، برنامه ها و اقدامات گسترده ای را انجام دهد. این فعالیتها می تواند بخش عمده ای از دیپلماسی عمومی ایران را در مواجهه با اسلام هراسی غرب پوشش دهد. آنچه بیش ازهمه ضرورت دارد طراحی برنامه های فرهنگی، آموزشی و رسانه ای جهت تصویر سازی مثبت از اسلام و ایران است که می تواند از طریق کارگزاران فرهنگی، علمی و رسانه ای صورت پذیرد. الف) برنامه های تهیه شده در سطح فرهنگی باید با محتوای شناسایی ظرفیتهای فرهنگی تعامل جهان اسلام با غرب، نهادینه کردن روابط فرهنگی تعاملی اسلام وغرب باشد و از طریق رایزن های فرهنگی خارج از کشور، سازمان تبلغات اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات انجام گیرد. ب) در سطح آموزشی برنامه ها باید با محتوای تبیین علمی آموزه های اسلام نسبت به انسان و اجتماع جهانی و از طریق حوزه ها و دانشگاه های مجازی و غیرمجازی اجرا شود.ج) در سطح رسانه ای برنامه ها باید با محتوای تاثیرگذاری بر مخاطبین از طریق تصویرسازی مثبت از اسلام باشد و به وسیله رادیو و تلویزیون برون مرزی، شبکه های اینترنتی و روزنامه ها و مجلات برون مرزی انجام گیرد. از مهم ترین جنبه برنامه های فرهنگی، آموزشی و رسانه ای مربوط به محتوا و جهت گیری آنها است. شناسایی ظرفیتهای فرهنگی تعامل جهان اسلام با غرب، تبیین علمی آموزه های اسلام و تلاش جهت نهادینه کردن روابط فرهنگی –تعاملی جهان اسلام وغرب، می تواند گام موثری باشد در ارائه تصاویر واقعی از اسلام و کاهش تصاویر غیرواقع بینانه. کارگزاران فرهنگی ایران درانجام این هدف نقش اساسی دارند و ایجاد هماهنگی و همکاری میان آنها می تواند باعث کارآمدی هرچه بیشتر دیپلماسی عمومی کشور گردد. ۳- بهره گیری از تولیدات و محصولات فرهنگی و هنری: دیپلماسی عمومی بدون تولیدات فرهنگی  هنری از کارایی لازم برخودار نمی باشد. امروزه بخش مهمی از محتوای دیپلماسی عمومی را برنامه ها و تولیدات فرهنگی تشکیل می دهند. این محصولات می توانند بسیار جذاب بوده و ذهن مخاطبین را در راستای هدف کارگزاران دیپلماسی عمومی هدایت نمایند. در ادامه به صورت خلاصه به ضرورت تولیدات فرهنگی وهنری در زمینه های تولید فیلم و بازی های رایانه ای در جهت تقلیل اسلام هراسی پرداخته می شود. الف) تولید فیلم: یکی از عوامل تاثیر گذار بر ذهن و روان مردم کشورهای مختلف، فیلم های سینمایی هستند که در کنار سایر محصولات فرهنگی و هنری از قدرت نفوذ زیادی در شکل دهی افکار عمومی برخوردار هستند. در رسانه های غربی فیلم های ضد اسلامی و ضد ایرانی از دو طریق به اسلام هراسی دامن می زنند:۱-گاهی اوقات مستقیما اسلام را نشانه می گیرند و وانمود می کنند که تنها با بنیادگرایی اسلامی و خشونت مذهبی مخالف هستند. مثل فیلم های سینمایی “دورغ های واقعی” که درباره همکاری یک فلسطینی و یک ژاپنی است که به حمایت ایران تشکیلاتی اتمی را هدایت می کنند. همچنین فیلم های “به درون شب”، “زندگی و مرگ در لس آنجلس” و “بازگشت به آینده” که به موضوع هراس از اسلام و ترس از مسلمانان به عنوان تروریست می پردازند.۲-گاهی اهانت به اسلام و ایران را در هم می آمیزند و علاوه بر اسلام، خشم و کینه خود را نسبت به فرهنگ ایران نیز نشان می دهند. مانند فیلم ” بدون دخترم هرگز” که به حمایت صهیونیسم و هالیود علیه مردم ایران و جامعه ایرانی ساخته شده است.

لازم است بخشی از تولیدات فیلم سازی به مسئله اسلام هراسی و ایران هراسی در غرب اختصاص یابد. این فیلم ها از جهت محتوا و هدف باید محورهای تبلیغاتی غرب علیه ایران و اسلام را پوشش دهد و در تبیین دقیق آموزه های اسلام ناب بکوشد. در حال حاضر صنعت فیلم سازی ایران پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است و بخشی از فیلم های ایران به دلیل جذابیتهای بالای آن، مخاطبین خارجی بسیاری را به دست آورده است. در این میان باید به دو نکته توجه داشت:۱- به منظور کاهش اسلام هراسی و ایران هراسی غرب، بخش قابل قابل ملاحظه ای از فیلم های تولیدی به این موضوع اختصاص یابد.۲- در تصویر سازی و ارائه آموزه های اسلام و ترویج آموزه های انقلاب اسلامی ایران، دقت های لازم صورت گیرد تا واقعیتها و حقایق آنگونه که هست به مخاطبین منتقل گردد. ب)بازی های رایانه ای: ابزاری است که از طریق آن انتقال هنجارها، گسترش ارزشهای فرهنگی و روند جامعه پذیری میتواند تسهیل گردد.

در این روند معمولا افراد با فراگیری مفاهیم و آموزه های مستتر در بازی، به صورت ناخودآگاه آنها را در عمل به کار می گیرند. امروزه شرکتهای بزرگ غربی به صورت گسترده به تولید و توزیع انواع بازیهای رایانه ای می پردازند. یک نوع بسیار موثر بازیهای رایانه ای بازیهای کودکان و نوجوانان است که به لحاظ کم سن بودن مخاطبان، میزان تاثیر پذیری آنها نیز افزایش می یابد. زمانی که در بازی موقعیت خیالی وجود دارد قواعدی نیز حاکم است که کودکان و نوجوان ازآن پیروی می کند. در حال حاضر حجم زیادی از بازی های رایانه ای نه تنها در کشورهای غربی بلکه در کشورهای اسلامی نیز تولید و مصرف می شود. برخی از بازیهای رایانه ای در جوامع اسلامی به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم فرهنگ و آموزه های دینی را مورد هدف قرار می دهند؛ برای مثال در برخی از این بازی ها گذر از ارزشهای اسلامی برای رسیدن به هدف الزامی است و یا این گونه وانمود می سازد که ارزهای اسلامی مانع اصلی دست یابی به هدف است و باید آن را نادیده گرفت. بخش دیگری از بازیهای رایانه ای معطوف به ارائه چهره خشن از اسلام و مسلمانان در جوامع غربی است.

در این بازیها تلاش می شود تا روحیه خشونت طلبی، استبدادگری و ویران گری به مسلمانان نسبت داده شود و میان اسلام و تروریسم پیوند برقرار کنند. با توجه به مطالب فوق می توان گفت که سهم تاثیرگذاری بازی های رایانه ای بر ذهن مخاطبین رو به تزاید است و کشورهای بزرگ غربی از آن در جهت تصویر سازی منفی از اسلام و ایران استفاده می کنند. ایران اسلامی باید از ظرفیتها و قابلیتهای بازیهای رایانه ای در جهت تصویر سازی مثبت از اسلام و ایران بهره گیرد. فناوریهای جدید رایانه ای امکانات بالایی را دراختیار صنعت فیلم ایران جهت مواجهه با اسلام هراسی غرب قرار می دهد محصولات این فناوری نه تنها باید کودکان و جوانان ایران را پوشش دهد؛ بلکه باید بتواند پاسخگوی فعالیتهای رایانه ای غرب علیه اسلام و ایران نیز باشد. در نهایت باید گفت که استفاده از دیپلماسی عمومی توسط ایران جهت مواجهه با اسلام هراسی غرب نیازمند تغییر و تحول همه جانبه در سیاستها، راهبردها، برنامه ها و اقدامات ایران است. روند موجود در روابط اسلام و غرب بیانگر افزایش اسلام هراسی است و باید فعالیتهای ایران جهت مقابله با آن مضاعف گردد. مسئله اسلام هراسی غرب باید به عنوان یکی از سیاستهای کلان سیاست خارجی کشور مورد توجه دستگاه وزارت امور خارجه قرار گیرد و در اسناد بالا دستی (مانند برنامه های توسعه کشور) لحاظ شود و امکانات کشور برای کاهش اسلام هراسی در حد ممکن هزینه گردد./مریم عمادی

 دیپلماسی عمومی در برابر اسلام هراسی غرب