در کنار آمریکا و روسیه ، چین به عنوان یکی دیگر از بازیگران خارجی شناخته می شود که در پرونده هسته ای ایران نقش برجسته ای دارد.- چین طرفدار حل و فصل مسالمت آمیز مناقشه هسته ای ایران است اما بدین معنی نیست که این کشور تا آخر این سیاست را ادامه خواهد داد؛ بلکه با توجه به شرایط، ممکن است سیاست پکن تغییر یابد.
- پکن تلاش می کند در برخورد با برنامه هسته ای ایران، خود را به عنوان قدرت مسئولیت پذیر در قبال رژیم ها و قواعد بین المللی منع گسترش هسته ای معرفی کند. این بعد از سیاست چین در برابر برنامه هسته ای ایران، تداوم سیاست کلان این کشور در ترویج و ارتقاء منع گسترش هسته ای است که از دهه ۱۹۹۰آغاز شده است.
- درست است که منافع تجاری چین با ایران می طلبد پکن روابط خوب خود را با تهران حفظ کند اما نباید فراموش کرد که این کشورمنافع بسیار بااهمیت تری در حفظ روابط با ثبات خود با واشنگتن دارد. در مورد نقش و وزن چین در کشاکش هسته ای ایران، چین معتقد است پکن تنها نقشی حاشیه ای و نه تعیین کننده دارد. از نظر وی بازی هسته ای ایران بیشتر کشمکشی است بین تهران و واشنگتن و دیگران نقش عمده ای در آن ندارند.
نگاه دیگر معتقد است که مسئله هسته ای ایران با استفاده از قدرت هوشمند آمریکا و تلاشهای جمعی نشات گرفته از همکاری های بین المللی قدرتهای نگران و بازیگران ژئوپلتیکی درگیر در این ماجرا قابل حل و فصل است و چین نباید کاری کند که به عنوان مقصر شکست تحریم ها علیه ایران قلمداد شود. در نهایت نگاهی دیگر وجود دارد که معتقد است چین تنها از برنامه هسته ای ایران به مثابه کارت بازی در روابط خود با قدرتهای بزرگ مخصوصا آمریکا از یک سو و ایران از سوی دیگر استفاده می کند.
به نظر می رسد برخی از این دیدگاه ها تاحدی اغراق آمیز وغیر عملی هستند. چینی ها در سیاست اعمالی خود نشان داده اند نه شریک استراتژیک برای ایران هستند و نه به برنامه هسته ای ایران تنها به عنوان کارت بازی برای گرفتن امتیاز نگاه می کنند. واقعیت این است که چین به عنوان کشور بزرگ ،آمال، آرزوها، منافع و مشکلات خاص خود را دارد و در حال حاضر چینی ها نمی توانند یا نمی خواهند در مسائل مربوط به روابط بین الملل و به خصوص در مورد مسائل میان قدرتهای برزگ قاطعانه نه یا آری بگویند. این کشور هم به آمریکا نیاز دارد و هم به خاورمیانه و ایران و حاضر نیست هیچ کدام را از دست بدهد.
در همین راستا تاکنون سعی نموده بر اساس سیاست صبر و انتظار منافع محور، نقش پویایی را در این مناقشه هسته ای ایران و آمریکا بازی کند. این موضوع از همان اوایل شروع مناقشه هسته ای ایران کاملا آشکار بود. هنگام مطرح شدن موضوع ارسال پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت، مقامات پکن سرسختی زیادی از خود نشان دادند و سیگنال های زیادی مبنی بر اینکه آنها مخالف ارسال این پرونده از وین به نیویورک هستند به طرفین این مناقشه مخابره نمودند. اما در نهایت به این موضوع تن دادند چون چین نه می خواست و نه می توانست تمام تخم مرغ های خود را در سبد تهران یا واشنگتن قرار دهد.
چینی ها از یک سو برای رشد اقتصادی خود به فناورهای نوین و بازارهای آمریکا نیاز دارند و از سوی دیگر، برای چرخاندن چرخ صنعت خویش به نفت خاورمیانه و ایران وابسته اند. با وجود این شرایط متناقض، آنها تاکنون خوب توانسته اند دو طرف اصلی مناقشه هسته ای ایران را از خود راضی نگه دارند. بنابراین دو عنصر اصلی شکل دهنده به سیاست خارجی چین در مورد مناقشه هسته ای ایران عبارتند از: مناسبات میان پکن و واشنگتن و بحث امنیت انرژی چین. در این راستا به نظر می رسد تاکنون ایجاد توازن میان خواسته های تهران و واشنگتن استراتژی اصلی چین در برخورد با مناقشه هسته ای ایران بوده است. پکن با اتخاذ این استراتژی سعی در ایجاد توازن میان احتیاجات تجاری وتکنولوژیک خود به آمریکا از یکسو و نیاز به ایران در زمینه انرژی از سوی دیگر دارد.
با توجه به مباحث بیان شده چند نکته در رابطه با چگونگی برخورد چین با مناقشه هسته ای ایران قابل ذکر است: ۱) چین مخالف فشارها و اقدامات یک جانبه غرب علیه ایران است چون ایران دشمن غرب است. ازاین جهت، ایران دشمن دشمن چین است. ۲) پکن با برخی از فشارهای امریکا و متحدانش علیه ایران همراهی کرده و می کند چون هم از یک سو با این کار مانع اقدام نظامی غرب علیه ایران می شود و از سوی دیگر سعی می کند با این همراهی مانع دستیابی ایران به سلاح هسته ای و در نتیجه تضعیف ان .پی تی و گسترش هسته ای به خصوص در منطقه خاورمیانه شود. ۳) چینی ها سعی می کنند با برگرفتن رویکرد میانه در مورد مناقشه هسته ای ایران، هم روابط اقتصادی خود را باغرب حفظ کنند و هم مانع تسلط کامل آمریکا بر مناطق و خطوط انرژی شوند.۴) چین با مخالفتها و پافشاری های مقطعی خود در مورد فشارهای وارد شده بر ایران پیرامون مناقشه هسته ای، وجهه نسبتا مستقلی از خود در نظام بین الملل به نمایش می گذارد که به نفع قدرت نرم این کشور در آینده مناسبات جهانی اش به خصوص در روابطش با جهان سوم خواهد بود.
۵) چینی ها نشان داده اند که در مواقع ضروری در استفاده از کارت دشمنی ایران با آمریکا برای فشار بر آمریکا، به منظور امتیاز گرفتن از این کشور در روابط و اختلافات دو جانبه تردید نمی کنند. از این منظر، استمرار مناقشه هسته ای که دشمنی میان ایران وامریکا را عمیق تر و طولانی تر می کند می تواند برای چین فرصتهایی را در روابطش با آمریکا از یک سو و ایران از سوی دیگرفراهم کند.
باید توجه داشت که پکن تاکنون تلاشهای زیادی برای متقاعد کردن جامعه بین المللی به منظور حل و فصل مسالمت آمیز این مناقشه انجام داده است. همچنین با حضورموثر و فعال خود در شورای امنیت تاکنون توانسته است از سنگینی بار قطعنامه علیه ایران بکاهد. البته چینی ها این کارها را به خاطر منافع خود انجام داده و می دهند. ایران از معدود کشورهایی است که با داشتن موقعیت بی نظیر ژئوپلتیکی، در سیاست و روابط خارجی خود هیچ تعهدی به قدرتهای بزرگ ندارد.
این مسئله نزد پکن که نمی خواهد تمام مناسبات جهانی یکسویه و به نفع آمریکا باشد، یک فرصت است. به همین جهت است که چین تاکنون سعی کرده است روابط محکمی با تهران پی ریزی کند و ضمن حمایتهای دیپلماتیک از این کشور، تنها تاحدی که وارد مناقشه با آمریکا نشود از تحریم های بین المللی علیه تهران تبعیت کند. با این حال، به نظر برخی از تحلیل گران، چین در صورتی که به این نتیجه برسد که تهدید حمله آمریکا به ایران معتبر است ناچارخواهد شد رویکرد خود پیرامون مناقشه هسته ای ایران را مورد ارزیابی دوباره قرار دهد. حمله امریکا به ایران موجب پیچیدگی در منافع اقتصادی و استراتژیک چین می شود؛ زیرا چشم اندازی تیره تر از تبعیت چین از تحریم ها علیه ایران را در برابر این کشور قرار می دهد.
درگیری در خلیج فارس هم می تواند باعث افزایش قیمت انرژی شود که یکی از ملاحظات حیاتی چین به عنوان وارد کننده اصلی نفت است وهم می تواند صادرات نفت ایران به چین را دست کم برای یک دوره موقت کاملا قطع کند. علاوه بر آن، چنین حمله ای می تواند به فروپاشی رژیم ایران و جایگزینی آن با رژیم متمایل به غرب، یا دست کم رژیمی با گرایشات کمتر دوستانه نسبت به چین و منافع این کشور شود. در چنین شرایطی می توان گفت در صورت استمرار مناقشه هسته ای ایران، پکن همچنان به استراتژی توازن خواسته ها میان خواسته های واشنگتن و انتظارات تهران ادامه خواهد داد./مریم عمادی
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد