“به روسها نمی توان اعتماد کرد”، “روسها در برابر غرب با کارت ایران بازی می کنند”، “روسها از آمریکایی ها و انگلیسی ها بدتر هستند” و…. این عبارات، جملاتی هستند که در دهه اخیر در محافل سیاسی، علمی، دانشگاهی و حتی در مباحثاتی که با درون مایه سیاسی در بین مردم عادی شکل می گیرد، شنیده شده است.
به نظر می رسد در فرهنگ سیاسی ایران، تصویر مثبتی از رابطه با روسیه شکل نگرفته باشد؛ این موضع گیری منفی نسبت به رابطه با روسیه، بخشی به پیشینه منفی عملکرد و سیاست های روسیه در طول قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در قبال ایران بر می گردد و بخشی دیگر نیز متوجه اتخاذ مواضع دو پهلو، بدقولی های مقامات روس در قبال ایران و به ویژه در پرونده هسته ای ایران می باشد.
با همه این تفاسیر روابط دو جانبه ایران و روسیه درطول تاریخ قدمت بسیاری دارد، اما واقعیتهای رفتاری آنها نیز نشان می دهد که همواره نشانه هایی از تنش، بی اعتمادی و ابهام در روابط آنها وجود داشته است. اما در دهه اخیر ما شاهد گسترش روابط سیاسی، اقتصادی، نظامی و امنیتی بین دو کشور بوده ایم و علل و نتایج گسترش این روابط همواره مورد توجه تحلیل گران و ناظران سیاسی بوده است.
یکی از مولف های گسترش رابطه روسیه و ایران بحث اقتصاد است. در نظام بین الملل کنونی مباحث اقتصادی از اولویت بالایی در روابط بین کشوری برخوردار است و بسیاری از کشورها نوع رابطه خود با دیگر کشورها را بر اساس منافع اقتصادی تعریف می کنند و حتی منطقه گرایی های فعلی بیشتر رنگ و بوی اقتصادی- فرهنگی دارد تا امنیتی – سیاسی.
حجم فعلی روابط اقتصادی ایران و روسیه:حجم روابط تجاری ایران و روسیه تا قبل از بروز بحران مالی اخیر معادل ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار بود که ۳ میلیارد دلار مربوط به صادرات روسیه به ایران و ۳۰۰ میلیون دلار مربوط به صادرات ایران به روسیه بود.
در خلال این بحران حجم تجارت دو جانبه به ۵/۲ میلیارد دلار تقلیل یافته است. ایران و روسیه به عنوان دو اقتصاد کلان اورآسیا، ظرفیت های بزرگی برای همکاری اقتصادی دارند. همکاریهای اقتصادی دو کشور در دو دهه اخیر در زمنیه های تجارت، انرژی، نیروگاه هسته ای بوشهر و .. به شکل روز افزونی ادامه دارد و می توان چشم انداز روشنی را برای آینده آن ترسیم نمود. از اینرو، روابط ایران و روسیه در زمینه انرژی درحال تکامل و متضمن رقابت، همپوشانی و اشتراک است که با ملاحظات خاص استراتژیکی و ژئوپلتیکی، دو طرف می توانند از آن به نفع خود سود ببرند.
چشم انداز روابط اقتصادی:به اعتقاد بسیاری از کارشناسان اقتصادی ظرفیت اقتصادی روسیه و ایران بسیار بیش از ارقامی است که در بالا به آن اشاره شد. اما تا چندی پیش سیاست روسها در زمینه اقتصاد، نزدیکی به غرب و استفاده از ظرفیت اقتصادی این کشورها بود. بنابراین با توجه به تنش های موجود بین ایران و غرب و اعمال تحریم ها غرب علیه ایران، روس ها تمایل چندانی به عمق بخشیدن به این رابطه نداشتند اما تنش شدید غرب و روسیه بر سر اوکراین از یک سو و احتمال نزدیک شدن ایران به غرب و در پی آن حضور جدی ایران در بازار انرژی اروپا، روس ها را بر آن داشته است تا در سیاست های اقتصادی خود نسبت به ایران اندکی تجدید نظر کرده و به همکاری های اقتصادی خود با ایران عمق بیشتری ببخشند. در همین راستا چندی پیش وزیر انرژی روسیه و هیات اقتصادی همراه به ایران آمده و توافقنامه ای را به امضا رساندند که نوید بخش تعاملات گسترده اقتصادی دو طرف در سال های اینده است.
از متن و مفاد این توافق چنین پیدا است که طرف روسی تمایل شدیدی در سرمایه گذاری و همکاری در زمینه انرژی دارد. البته در این توافقنامه طیف گسترده ای از نیازهای دو طرف و راههای گسترش همکاری نیز بررسی شده است اما بخش توافق مربوط به انرژی از اهمیت بیشتری برخوردار است که در ادامه بندهای مربوط به آن را آورده ایم که به درک بهتر اهمیت آن کمک می کند. در متن یادداشت تفاهمی که به امضای رؤسای دو هیأت مذاکره رسید، در بخش نفت، گاز و پتروشیمی ۱۸ بند بهعنوان توافقات دوطرف ذکر شده است.
۱- طرفین ضمن حمایت از مذاکرات و توافقات به عمل آمده اخیر میان وزارتخانههای نفت و انرژی دو کشور در زمینههای مختلف، بر همکاریهای استراتژیک در حوزه نفت و گاز تأکید نمودند. ۲- دو کشور جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه علاقمندی خود را بهمنظور همکاری سازنده با یکدیگر در مجامع بین المللی نفت و گاز اعلام داشتند. ۳- طرف روس موافقت نمود حداکثر دو ماه پس از دریافت فهرست پروژههای مورد نظر طرف ایرانی، نتیجه بررسیهای خود را جهت سرمایه گذاری و مشارکت در طرحهای پیشنهادی بههمراه اطلاعات شرکتهای متقاضی روس برای همکاری در هر پروژه بهتفکیک اعلام نماید. ۴- طرفین از همکاری در زمینه تأمین تجهیزات و کالاهای مورد نیاز صنایع نفت، گاز و پتروشیمی ایران از روسیه حمایت و موافقت کردند همراه با مبادلات کالا، انتقال تکنولوژی ساخت تجهیزات نیز با تأسیس شرکتهای مشترک صورت پذیرد.
۵- مقرر گردید در جهت گسترش همکاریهای مشترک پژوهشی و فناوری در حوزههای مختلف نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی دو کشور، پژوهشگاه صنعت نفت از سوی طرف ایرانی ظرف مدت دو ماه پروژههای مربوطه را به طرف روس منعکس و طرف مقابل نیز طی دو ماه نتیجه بررسیهای خود را جهت همکاری در پروژههای مذکور اعلام نماید. ۶- طرفین حمایت خود را از مذاکرات و تفاهمات شرکت زاروبژنفت با طرف ایرانی (شرکت نفت مناطق مرکزی) ابراز داشته موافقت نمودند اجرای تفاهمات به عمل آمده را مورد پیگیری قرار دهند. ۷- طرفین موافقت نمودند در زمینه حفظ سلامت محیط زیست در دریای خزر با یکدیگر همکاری نموده و با احداث خط لوله انتقال گاز که موجب آلودگی زیستمحیطی دریای خزر شود، موافقت ننمایند. ۸- طرفین نسبت به احیای کارگروه مشترک همکاریهای نفت، گاز و پتروشیمی با یکدیگر موافقت نمودند. ۹- طرفین توافق نمودند جهت اجرایی شدن توافقات بین شرکتهای نفت، گاز و پتروشیمی دو کشور تشکیل کارگروه مشترک نظارتی را مورد بررسی قرار دهند. ۱۰- طرف روسی از طرف ایرانی دعوت نمود تا در سرمایه گذاری و احداث پالایشگاه نفت در روسیه (منطقه کوبالسک) مشارکت نماید و طرف ایرانی نیز موافقت نمود که موضوع را مورد بررسی قرار دهد. ۱۱- طرف ایرانی از پیشنهاد شرکت گازپروم نفت جهت همکاری و مشارکت در پروژههای اکتشاف و توسعه میادین نفت و گاز ایران استقبال نمود. ۱۲- طرف ایرانی موافقت نمود پیشنهاد شرکت سفینات جهت همکاری طرفین در زمینه حمل و نقل نفت خام و فرآوردههای نفتی را مورد بررسی قرار دهد. ۱۳- طرف ایرانی موافقت نمود توانمندی شرکتهای ذیل را با توجه به استانداردهای مورد تأیید وزارت نفت جهت صدور تجهیزات نفت و گاز به ایران بررسی نماید ــ شرکت ODK سازنده توربینهای گازی ــ شرکت GMS سازنده پمپ، کمپرسور و مبدلهای حرارتی و مخازن ــ شرکت Russ Gas Engineering سازنده و طراح مبدلهای حرارتی و مخازن تحت فشار ــ گروه شرکتهای انرژی استاندارد، سازنده انواع تجهیزات نفت، گاز و پتروشیمی ــ شرکت PTPA سازنده لوله ۱۴- طرفین علاقمندی خود را نسبت به همکاریهای مرکز ملی توسعه فناوری (دلتا) روسیه با مؤسسات تحقیقاتی ایرانی در زمینههای امنیت دادهها، سیستمهای کنترل، نرمافزار و اندازه گیری اعلام نمودند. ۱۵- شرکت مهندسی CTG روسیه از طرف ایرانی درخواست نمود که از شرکت یادشده جهت پروژههای IGAT 6، ۷، ۹ و ساخت پالایشگاه گاز بهعنوان پیمانکار اصلی دعوت به عمل آورد. طرف ایرانی موافقت نمود که موضوع را مورد بررسی قرار دهد. ۱۶- طرف روس آمادگی شرکت دولتی روس گئولوگیا را جهت توسعه همکاری با طرفهای ایرانی در زمینه ارائه خدمات فنی و امکان سنجی در میادین هیدروکربنی ایران اعلام نمود. ۱۷- شرکت تکنوپروم اکسپورت آمادگی خود را جهت احداث پالایشگاههای نفت و گاز و تأمین تجهیزات مربوطه و همچنین تأمین تجهیزات مورد نیاز میادین نفت و گاز ایران اعلام داشت. ۱۸- شرکت Western Siberian Oil & Gas Company که در زمینه امکان سنجی پروژهها و تأمین تجهیزات نفت و گاز فعالیت مینماید، آمادگی خود را جهت احداث پالایشگاههای نفت و گاز و ارائه تجهیزات میادین نفت و گاز و خطوط انتقال فرآوردههای نفتی در ایران اعلام نمود.
این توافق این امیدواری را در بین کارشناسان اقتصادی دو طرف به وجود آورده است که حجم تجارت اقتصادی و فنی دو طرف در همه زمینه ها به خصوص در زمینه انرژی تا چند سال آینده به ده برابر میزان کنونی افزایش پیدا کند. هر چند در این مسیر به خصوص افزایش تجارت کالایی موانعی وجود دارد که امید می رود با سرمایه گزاری های دو طرف این مشکلات مرتفع شود. از جمله این موانع می توان به : ۱- امور بانکی: روابط کنونی بازرگانی بدون خدمات تمام عیار بانکی قابل تصور نیست. طی تمام سال های گذشته بانکداران ایرانی و روسیه نتوانستند در مورد نحوه گشایش اعتبار به توافق برسند و به این دلیل تا کنون معاملات تجاری بین دو کشور بر اساس پرداخت های نقدی صورت می گیرد. در این شرایط بازرگانان دو طرف مجبور هستند با احتیاط اقدام و از معاملات بزرگ خودداری کنند. در ضمن به منظور کاهش هزینه ها باید معاملات با ارز های ملی – روبل و ریال – انجام بگیرد.
۲- حمل و نقل: خوشبختانه دریای خزر ما را به یکدیگر متصل می کند و هزینه حمل و نقل دریائی نسبت به سایر انواع حمل و نقل ارزانتر است. با این حال دو کشور کمبود کشتی دارند و هر دو طرف باید نسبت به افزایش ظرفیت ناوگان تجارتی اقدام نمایند. باید بنادر طرفین مدرنیزه و کیفیت خدمات بندری بهینه سازی گردد لذا می توان پیش بینی کرد که در آینده نزدیک مبادلات کالا میان بنادر دو طرف به میزان قابل ملاحظه ای افزایش پیدا کند.
۳- رقابت در حوزه انرژی: هر دو کشور ایران و روسیه در حوزه انرژی از ظرفیت بالایی برخوردار هستند هر چند حجم صادرات انرژی ایران و روسیه قابل مقایسه نیست و روس ها به طور تقریبا انحصاری بازار اروپا را قبضه کرده اند اما این امید وجود دارد که با این توافق اخیر دو کشور در مورد نحوه تقسیم بازار به گونه ای که اهداف دو طرف برآورده شود اقدام کنند.
در نهایت با مرتفع شدن این موانع این امیدواری وجود دارد که دو کشور بتوانند پایه های یک همکاری اقتصادی همه جانبه در جهت تامین منافع دو ملت را پی ریزی کنند. /احمد صبوری نژاد/
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد