در حالی ترکیه حضور در ائتلاف بین المللی را رسما اعلام کرده است که با دکترین سیاست خارجی این کشور در طی سال های گذشته تناقض آشکاری دارد.
زمانی که حزب عدالت و توسعه به قدرت رسید، داوود احمد اوغلو، وزیر امورخارجه وقت ترکیه، کتاب دکترین سیاست خارجی این کشور را در قالب “صفر کردن مشکلات با همسایگان” منتشر کرد.
در طی سال های ریاست جمهوری عبدالله گل، وی تلاش کرد تا روابط ترکیه را با همسایگان بهبود بخشد. سوریه، ایران، ارمنستان از جمله کشورهایی بودند که در اولویت قرار گرفتند و هر روز سیاست های نزدیک تری اتخاذ می کردند. گسترش روابط تجاری و منطقه ای در طی سال های گذشته مشهود بوده است.
گسترش روابط ترکیه با کشورهای منطقه خاورمیانه چنان گسترش یافت که بسیاری از تحلیلگران از سیاست های نوعثمانی گری سخن به میان آوردند و تلاش کردند تا این گونه نشان دهند که ترکیه دیگر اهمیتی برای پیوستن به اتحادیه اروپا قائل نیست و دوباره سیاست خارجی اش را از سمت اروپا به سمت خاورمیانه سوق داده است.
حضور پر رنگ ترکیه در جریان پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران و نشست آنکارا با حضور ایران و برزیل را می توان نقظه عطف این سیاست خارجی دانست. حمایت اردوغان از مردم فلسطین بعد از جنگ بیست و دو روزه و راهی کردن کشتی صلح به غزه و کشته شدن تعدادی از اتباع ترک در حمله کماندوهای اسرائیلی و تیره شدن روابط دو دولت را می توان نقطه عطف بعدی دانست.
در این دوره کشورهای عربی، چشم امیدی به ترکیه داشتند و حتی مردم در مصر پس از سرنگونی مبارک از دموکراسی ترکیه به عنوان الگو نام می بردند.
اما بلند پروازی های اردوغان، دوران اوج سیاست خارجی ترکیه را زیاد تداوم نبخشید و خیلی زود هم در داخل ترکیه و هم در کشورهای همسایه اختلافات جدی هویدا شد.
شاید بتوان اولین اشتباه استراتژیک ترکیه را در مخالفت آشکار با بشار اسد دانست. هرچند در طی سال های گذشته همواره ترکیه و سوریه اختلافات متعددی داشته اند و موضوع کردها از مهم ترین اختلافات آنان بوده است اما روابط دیپلماتیک حکم می کند که دوکشور همسایه به صراحت دم از سرنگونی یکدیگر نزنند.
با شروع تحولات در سوریه، ترکیه اقدام به حمایت از مخالفین و معارضین سوری کرد. مرزهای ترکیه به سوی معارضین گشوده شد و تجهیزات و تسلیحات پیشرفته غربی از مرز ترکیه وارد خاک سوریه می شد. هنوز هم معارضین به راحتی در ترکیه رفت و آمد دارند.
در درگیری های صورت گرفته در همان سال های اول، یکک هواپیمای ترک با خلبان ترک، توسط ارتش سوریه هدف قرار گرفت و سقوط کرد. هنوز هم ترکیه در مورد این تجاوز آشکار به خاک همسایه اش، سکوت کرده است.
اردوغان در سخنرانی های متعددی خواستار سرنگونی بشار اسد شد. مردم ترکیه از همان زمان کم کم نشانه های تغییر را در سیاست های ترکیه مشاهده کردند. اعتراضات مردمی به سیاست های داخلی و خارجی اردوغان افزایش یافت و حتی در برخی از شهرها به درگیری های مردم و نیروهای نظامی ترکیه کشیده شد.
ترکیه در طی سه سال گذشته همواره با حمایت از معارضین سوری بصورت علنی نشان داد که خواستار تغییرات سیاسی در سوریه است.
انتخابات اخیر سوریه، ترکیه را در شرایط بحرانی قرار داد. ترکیه همواره به بهانه حمایت از خواست مردم سوریه در این کشور مداخله نموده و از معارضین حمایت می نمود اما مردم سوریه با حضور در پیای صندوق های رأی نشان دادند که انتخاب شان همچنان بشار اسد است.
ترکیه خود را در شرایط نامساعدی نسبت به همسایه دیرینه اش می دید.
داعش از مرزهای سوریه عبور کرد و وارد عراق شد. کردهای عراق ادعای استقلال کردند، ادعایی که می توانست کردهای ترکیه را نیز تحریک کند تا یک کردستان بزرگ و مستقل تشکیل بدهند.
ترکیه این بار در موضع ضعف قرار گرفت. مرزهایش را در معرض یک تجزیه قومی دید. آتشی که روشن کرده بود تا همسایه اش را بسوزاند، به دامن خودش افتاده بود.
هرچند این وضعیت چندان طولانی نبود. داعش به شهرهای کردنشین منطقه سنجار حمله کرد و هزاران کرد را به خاک و خون کشید. زنان کرد را به اسارت گرفت و به عنوان برده در بازارهای شبه برده فروشی با قیمت های مختلف فروخت.
کردهای منطقه کردستان که خود را ناتوان از درگیری با داعش دیدند از ادعای استقلال دست کشیدند و حتی مسعود بارزانی در کنار پیشمرگه های کرد به جنگ با داعش رفت. دولت مرکزی عراق نیز در کنار کردها قرار گرفت و برخی از شهرها را از محاصره خارج کرد.
ترکیه اما همچنان به حمایت خود از تروریست ها ادامه می داد. حمایتی از چشم مردم ترکیه و همسایگان و ناظران بین المللی پوشیده نمانده است. فرماندهان زخمی داعش در بیمارستان های ترکیه تحت مداوا قرار گرفته اند و هر روز تسلیحات پیشرفته تری از مرزهای ترکیه به سمت سوریه و عراق ارسال می شود.
دومینوی اشتباهات اردوغان به همین جا ختم نشد. آمریکا مدعی شد که می خواهد برای مقابله با تروریست های داعش – همان تروریست هایی که با تجهیزات اروپایی- آمریکایی بیش از ۴ سال است که مردم بیگناه سوریه را به خاک و خون می کشند- به کشورهای عراق و سوریه و مواضع داعش، حمله هوایی داشته باشد.
ایالات متحده تلاش کرد که تا یک ائتلاف بین المللی تشکیل دهد و همه را در این کشتار جدید سهیم کند. برخی از کشورها از همان ابتدا اعلام آمادگی کردند و برخی دیگر هم به مرور به این ائتلاف به اصظلاح بین المللی پیوستند.
آمریکا از همان ابتدا خواستار پیوستن کشورهای منطقه و همسایگان این کشورها به این ائتلاف بود. ترکیه اما در شرایط دشواری قرار داشت. از یک سو در طی سال های گذشته همواره به این معارضین کمک کرده بود و مرزهایش را به روی آنان باز کرده بود و حالا پیوستن به ائتلاف بین المللی یعنی جنگ با همان تروریست های دست پرورده دیروز.
اگر کشورهای اروپایی دم از ائتلاف می زنند در حالیست که فاصله هزاران کیلومتری با داعش دارند ولی ترکیه دارای مرز مشترک با سوریه است و تروریست های رفت و آمدهای استراتژیک به این کشور دارند. هر گونه مخالفت و حمله ای به تروریست ها می تواند ترکیه را نیز به دام جنگ افروزی ها و جنایت های داعش بکشد.
طی هفته های ابتدایی تشکیل ائتلاف بین المللی ترکیه تلاش کرد تا خود را از این ائتلاف دور نگه دارد ولی فشار های بین المللی که ترکیه را حامی تروریسم معرفی می کرد و سفرهای دیپلماتیک مقام های اروپایی و امریکایی نهایتا باعث شد تا پارلمان ترکیه رأی به پیوستن ترکیه به ائتلاف بین المللی ضد داعش بدهد.
این تصمیم را می توان از سری اشتباهات ترکیه در سال های اخیر دانست. البته ترکیه به این امید به این ائتلاف پیوسته است که با مداخله نظامی در سوریه، این بار به سبک و شیوه ای جدید، بشار اسد را سرنگون کنند.
این تصمیم ترکیه از چند سو مخالفین منطقه ای را برانگیخته است. از یک سو جمهوری اسلامی ایران رسما اعلام کرده است که هر گونه مداخله ترکیه در سوریه و به منظور سرنگونی بشاراسد را بی پاسخ نخواهد گذاشت. ترکیه باید مراقب باشد و ایران را به عنوان یکی از مهمترین همسایگان منطقه ای اش در موضع مخالفت جدی قرار ندهد و از سوی دیگر هم نظام سوریه بار دیگر دشمنی ترکیه را بی پاسخ نخواهد گذاشت.
ترکیه از دکترین سیاست خارجی “صفر کردن مشکلات با همسایگان” به دکترین “تشدید اختلافات با همسایگان” رسیده است و هر روز هم بر عمق این اختلافات افزوده می گردد.
حمله هفته اخیر داعش به شهرهای کردنشین از جمله کوبانی/ عین العرب باعث شده است تا کردهای ترکیه از دولت این کشور که اکنون جزو ائتلاف بین المللی مقابله با داعش است، بخواهد تا به کمک کردها بشتابد و کردها را از محاصره داعش نجات دهد.
اما پان ترکیست های ترکیه که هیچ وقت رابطه خوبی با کردهای این کشور نداشته اند مانع جدی کمک رسانی ترکیه به کردها شده اند.
هزاران آواره کرد به سمت مرزهای مشترک سوریه و ترکیه حرکت کرده اند. اوجالان به ترکیه و اردوغان اولتیماتوم داده است که باید به کردهای کوبانی کمک کند. کردها در سراسر جهان راهپیمایی هایی در حمایت از کوبانی ها ترتیب داده اند و دولت ترکیه را که مدعی همراهی با ائتلاف بین المللی است تحت فشار قرار داده اند تا کمک های مؤثری در این زمینه داشته باشد.
درگیری های ترک های ملی گرا در این کشور با کردها به شکل خونینی ادامه دارد و تا کنون بیش از ۳۶ نفر در این درگیری های خیابانی کشته شده اند. دولت ترکیه همچنان در دوراهی حمایت از کردها و یا تأمین خواست پان ترکیست ها مانده است.
اردوغان بسیار عصبی و ناراحت به نظر می رسد و در سخنرانی هایش مدام مردم و هر دو طرف را به آرامش دعوت می کند.
آتش داعش که با هیزم سال های اخیر ترکیه روشن شده است چنان دارد ترکیه را می سوزاند که اردوغان کنترل مؤثری بر اوضاع ندارد. هر روز بر عمق اعتراضات هر دو طرف افزوده می شود و از طرف دیگر نیز کشورهای ائتلاف انتظار دارند که ترکیه نقش مؤثری در این میان ایفا نماید.
در حالی که کشورهای غربی عضو ائتلاف به حملات هوایی اکتفا کرده اند می خواهند تا ترکیه با اعزام نیروهای زمینی وارد خاک سوریه شده و جنگ زمینی را رهبری کند.
اعزام هرگونه نیرو به خاک سوریه می تواند تیر خلاص به دولت نوپای اردوغان باشد. باید امیدوار بود که دومینوی اشتباهات اردوغان در همین مرحله متوقف شود وگرنه مشخص نیست پایان این جنگ چه خواهد شد./فاطمه رضایی
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد